Francuskich generałów dręczy koszmar: czy starcie morskie z Turcją jest przegrane, zanim się zacznie?

Dla wielu oficerów to, co niewyobrażalne, przestało wydawać się niemożliwe.

Ćwiczenia wyglądają rutynowo, meldunki radiowe brzmią profesjonalnie, a jednak każde bliskie minięcie się francuskich i tureckich jednostek niesie dziś ciche pytanie: co się stanie, jeśli ktoś posunie się za daleko? W Paryżu i Ankarze planiści uruchamiają symulacje walki, której nikt oficjalnie nie chce - na wodach coraz bardziej zatłoczonych, spornych i „okablowanych” pod wojnę.

Krucha rywalizacja tam, gdzie sojusznicy kiedyś szkolili się razem

Francja i Turcja wciąż są technicznie partnerami w NATO, ale ich marynarki nie zachowują się na morzu jak sojusznicy. Wspólne ćwiczenia ustąpiły miejsca czujnym spotkaniom, zwłaszcza w pobliżu Cypru, Krety oraz wokół spornych złóż gazu we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Paryż stawia na sprzęt najwyższej klasy: lotniskowiec o napędzie jądrowym, „stealthowe” fregaty, atomowe okręty podwodne oraz pokładowe myśliwce Rafale M o dużym zasięgu i zaawansowanych sensorach. Francuska flota jest niewielka, ale mocno zoptymalizowana pod kątem jakości, precyzji i projekcji siły na pełnym morzu.

Ankara obrała zupełnie inną drogę. Buduje szybko, lokalnie i masowo. Tureckie stocznie wypuszczają fregaty klasy MILGEM, nowe niszczyciele obrony powietrznej TF-2000, roje dronów morskich oraz - zanim dekada dobiegnie końca - duży okręt przenoszący drony, zaprojektowany pod zmasowane uderzenia, a nie klasyczne lotnictwo pokładowe.

Paryż utrzymuje wyraźną przewagę technologiczną pod powierzchnią, ale Turcja ma pobliskie porty, liczebność i krótsze linie zaopatrzenia.

Na papierze Francja wygląda globalnie na silniejszą. W starciu w pobliżu tureckich wybrzeży równowaga przesuwa się jednak gwałtownie. Geografia, logistyka i ryzyko polityczne zaczynają ważyć tyle samo co zasięgi radarów i parametry pocisków.

Bliskie incydenty, które przestają być przypadkiem

Relacja przybrała mroczniejszy obrót w 2020 roku, gdy francuska fregata działająca na podstawie rozkazów NATO zgłosiła, że została „oświetlona” tureckim radarem kierowania ogniem. W języku morskim to żadna drobna prowokacja - to sygnał, że jeden okręt przygotowuje się do strzału w drugi.

Od tamtej pory francuskie rozmieszczenia sił w regionie coraz częściej wpisują się w cichą oś współpracy z Grecją i Cyprem: więcej wspólnych ćwiczeń, więcej zawinięć do portów na Krecie i w Limassol, bardziej widoczne loty Rafale nad spornymi wodami. Każde francuskie ćwiczenie Ankara odczytuje jako demonstrację siły. Każdą turecką odpowiedź Paryż postrzega jako celowe kontruderzenie.

Ten wzorzec mniej przypomina zimny impas, a bardziej „ciepłą” konfrontację - tuż poniżej progu otwartego konfliktu. Obie strony wysyłają sygnały, badają reakcje i testują sobie nawzajem nerwy.

Dlaczego prawdziwa walka sprzyjałaby Turcji przy pierwszym kontakcie

Bitwa morska między Francją a Turcją niemal na pewno wybuchłaby blisko tureckich wybrzeży, a nie na środku oceanu. To ma znaczenie. Wschodnie Morze Śródziemne jest poprzecinane tureckimi bateriami nadbrzeżnymi, bazami lotniczymi, radarami i hubami dronów. Każda francuska grupa zadaniowa przybyłaby jako przybysz z zewnątrz - widoczny z daleka i zależny od długiego, cienkiego łańcucha logistycznego prowadzącego do Tulonu.

Ankara przez lata budowała warstwową „strefę rażenia” wzdłuż linii brzegowej. Dysponuje pociskami przeciwokrętowymi Atmaca o zasięgu ponad 250 km, systemami przeciwlotniczymi Hisar, bliską obroną punktową oraz rosnącym katalogiem dronów morskich i powietrznych, w tym amunicji krążącej zaprojektowanej do polowania na okręty.

Francuska grupa uderzeniowa lotniskowca oparta o Charles de Gaulle wnosi imponującą siłę ognia i zaawansowaną obronę powietrzną. Rafale Marine mogą razić cele nawodne, zakłócać radary i przechwytywać wrogie samoloty. Musiałyby jednak działać w środowisku nasyconym sensorami i „strzelcami”, gdzie jeden błąd mógłby otworzyć krótkie okno, przez które przedrą się tureckie pociski lub drony.

W nasyconej przestrzeni walki strona walcząca blisko domu zwykle narzuca tempo, wybiera dystanse starcia i szybciej odtwarza siły po stratach.

Szybkość przemysłu kontra „butikowe” zdolności

Dziesięć lat temu tureckie ambicje morskie często zbywano jako życzeniowe. Dziś tempo zaskakuje nawet doświadczonych analityków. Ankara ograniczyła zależność od zagranicy, pompując środki w krajowe stoczniowanie, produkcję pocisków i systemy bezzałogowe.

Fregaty schodzą ze stoczni w stałym rytmie, nowe sensory są szybko integrowane, a drony bojowe - powietrzne i morskie - przechodzą od eksperymentu do narzędzia codziennego użytku. Tureckie podejście przypomina startup technologiczny: szybkie iteracje, częste wdrożenia, akceptacja niedoskonałości, jeśli skala ma to zrekompensować.

Francja działa według innego modelu. Jej programy są wolniejsze, gruntownie testowane i zwykle dostarczane z wysoką niezawodnością. Francuskie okręty często mają bardziej zaawansowane radary i lepiej zintegrowane systemy walki, szczególnie w obronie powietrznej. Ceną jest liczebność. Francuska marynarka jest rozciągnięta globalnie - od Atlantyku i Oceanu Indyjskiego po Pacyfik - podczas gdy Turcja może skoncentrować niemal wszystko w swoim najbliższym regionie.

• Francja: mniej, ale bardziej zaawansowanych platform zaprojektowanych do misji globalnych.
  
• Turcja: więcej kadłubów, więcej dronów, optymalizacja pod dominację lokalną.
  
• NATO i niejednoznaczność: obie floty są nominalnie partnerami, a jednak często traktują się jak rywale.

Pod wodą Francja wciąż ma cichą kartę atutową

Pod powierzchnią równanie wygląda inaczej. Francuskie atomowe okręty podwodne, w tym nowe jednostki typu Barracuda, mogą pozostawać w zanurzeniu miesiącami, poruszać się szybko i uderzać z daleka pociskami manewrującymi. Ich sygnatury akustyczne są starannie minimalizowane, a załogi często trenują w złożonych scenariuszach wielozagrożeniowych.

Turcja eksploatuje nowoczesne okręty podwodne z napędem diesel-elektrycznym, które są cichsze na bateriach, a nowe modele oparte na niemieckim typie 214 są w drodze. Te jednostki są groźne w roli obrony przybrzeżnej, zwłaszcza na płytkich lub „zaśmieconych” akwenach. Muszą jednak regularnie wynurzać się lub korzystać ze snorkla, co zwiększa podatność, gdy przeciwnik z grubsza zna ich obszary patroli.

Gdyby kiedykolwiek padły strzały na serio, pierwsze straty mogłyby nastąpić poza wzrokiem - gdy okręty podwodne tropią się w ciemności.

Francuscy planiści liczą na tę podwodną przewagę jako element odstraszania. Tureccy wiedzą, że przewaga przybrzeżna nie w pełni rozciąga się na głęboką wodę, gdzie atomowe okręty podwodne mogą cierpliwie czekać poza oczywistymi sieciami dozoru.

Cień Charles de Gaulle i turecki zakład na „lotniskowiec dronów”

Charles de Gaulle pozostaje symbolem francuskiego statusu strategicznego. Napęd jądrowy zapewnia dużą autonomię; skrzydło Rafale może wykonywać uderzenia setki kilometrów dalej. Dla większości średnich flot samotne stawienie czoła takiej grupie byłoby zniechęcające.

Lotniskowiec jest jednak również bardzo dużym i bardzo politycznym celem. Jego zatopienie lub poważne uszkodzenie wywołałoby wstrząs w NATO i UE, potencjalnie wciągając sojuszników i eskalując daleko poza „ograniczone” starcie. Ten paradoks może zniechęcać obie strony do dopuszczenia, by konfrontacja wymknęła się spod kontroli.

Turcja nie próbuje kopiować francuskiego modelu. Planowany okręt o dużym pokładzie, często przedstawiany jako przyszły „lotniskowiec dronów”, ma startować i odzyskiwać roje bezzałogowców zamiast klasycznej grupy myśliwców odrzutowych. To koncepcja tańsza, bardziej elastyczna i spójna z szerszą turecką doktryną dronową, dopracowaną w Libii, Syrii, Górskim Karabachu i na Ukrainie.

Aspekt	Podejście francuskie	Podejście tureckie
Projekcja siły	Lotniskowiec atomowy, załogowe myśliwce, zasięg globalny	Fokus regionalny, „lotniskowce” dronów, nadbrzeżne bazy lotnicze
Filozofia uderzeń	Wysoka precyzja, ograniczone liczby, duże ładunki	Zmasowane salwy, taktyka nasycenia, więcej „strzałów”
Tolerancja ryzyka	Ochrona drogich platform i elitarnych załóg	Akceptacja strat dronów w celu przeciążenia obrony

Realne starcie nie przypominałoby klasycznych powietrznych pojedynków nad morzem. Byłoby zderzeniem Rafale i pocisków odpalanych z okrętów z falami dronów i ogniem nadbrzeżnym - a obie strony próbowałyby oślepić radary przeciwnika i zakłócić łącza danych, zanim padnie rozstrzygający cios.

Co scenariusze gier wojennych w sztabach faktycznie testują

W francuskich i tureckich kwaterach głównych planiści nie tylko liczą okręty. Symulują osie czasu decyzji politycznych, błędne kalkulacje i reakcje sojuszy. Jeden z częstszych scenariuszy: kolizja na morzu albo „lock-on” radarowy, który eskaluje, gdy zdenerwowany dowódca oddaje pierwszy strzał.

Gry wojenne analizują też, jak szybko każda strona może wzmocnić siły. Francja mogłaby przerzucić dodatkowe fregaty i okręty podwodne z Atlantyku i wezwać europejskie wsparcie, ale to zajmuje dni lub tygodnie. Turcja może przesunąć nowe jednostki na wschodnie Morze Śródziemne w ciągu godzin i opierać się na pociskach bazowania lądowego w czasie oczekiwania.

Inne pytanie prześladuje te symulacje: w którym momencie wkroczyłoby NATO i po czyjej stronie? Nie ma jasnej odpowiedzi, a sama ta niepewność kształtuje zachowania. Oba rządy wiedzą, że źle oszacowana eskalacja może pozostawić je dyplomatycznie osamotnione, nawet jeśli odniosą taktyczne zwycięstwo na morzu.

Kluczowe pojęcia kształtujące tę niespokojną równowagę

W dyskusjach o potencjalnym starciu francusko-tureckim często pojawiają się dwie idee wojskowe: „anti-access/area denial” oraz „atak nasyceniowy”. Brzmią abstrakcyjnie, ale tłumaczą, dlaczego generałowie tracą przez ten scenariusz sen.

Anti-access/area denial, zwykle skracane do A2/AD, oznacza budowę warstwowej ściany z pocisków, radarów, lotnictwa i dronów, aby uczynić dany obszar skrajnie niebezpiecznym dla zewnętrznej marynarki. Turcja konstruuje taką „bańkę” wokół swoich wybrzeży. Dla francuskiego admirała centralnym problemem jest wejście do tej bańki bez ciężkich strat.

Atak nasyceniowy to druga strona medalu. Zamiast wysyłać jeden czy dwa pociski, napastnik odpala wiele - pociski, drony, wabiki - w krótkim oknie czasowym. Obrońcy muszą wtedy rozróżniać cele i przechwytywać je pod presją. Część zawsze się przedrze. Marynarka mająca mniej, ale cenniejszych okrętów, jak Francja, bardziej obawia się takiego przeciążenia niż flota, która może zaakceptować zużycie bezzałogowych środków walki.

Za retoryką i morską demonstracją siły stoją te chłodne kalkulacje, które każą francuskim i tureckim planistom zachowywać ostrożność - nawet gdy ich okręty wciąż cieniują się nawzajem na wzburzonych wodach wschodniego Morza Śródziemnego.